Wat betekent slijtage op een scan?

“Er is sprake van slijtage.” Voor veel mensen is dit een van de meest verontrustende zinnen in een scanverslag. Het klinkt als iets dat stuk is, en steeds verder stuk zal gaan. In de praktijk is slijtage op een scan vaak iets heel anders: een normaal verschijnsel dat bij het ouder worden hoort, en dat lang niet altijd iets met je klachten te maken heeft.

Wat is slijtage precies?

Slijtage, in medische verslagen ook wel artrose of degeneratie genoemd, betekent dat er veranderingen zichtbaar zijn in een gewricht of tussenwervelschijf. Kraakbeen kan dunner worden, gewrichtsranden kunnen kleine uitsteeksels vertonen, of een tussenwervelschijf kan platter of minder elastisch zijn dan vroeger. Deze veranderingen ontstaan geleidelijk, over jaren, als gevolg van belasting en het natuurlijke verouderingsproces van weefsel.

Het woord “slijtage” suggereert iets dat versleten is en niet meer goed werkt. Maar in de meeste gevallen gaat het om geleidelijke aanpassingen van weefsel, vergelijkbaar met hoe huid en haar veranderen met de leeftijd.

Hoe normaal is slijtage eigenlijk?

Heel normaal. Onderzoek bij grote groepen mensen laat zien dat zichtbare slijtage op scans van rug, nek, knieën en schouders enorm vaak voorkomt, ook bij mensen die nooit klachten hebben gehad. Vanaf middelbare leeftijd is een bepaalde mate van slijtage eerder regel dan uitzondering.

Vergelijk het met grijze haren of rimpels: het zijn zichtbare tekenen van een ouder wordend lichaam, niet per definitie een probleem. Iemand van vijftig met lichte slijtage op een röntgenfoto van de knie kan probleemloos hardlopen, terwijl iemand anders met diezelfde uitslag wel klachten ervaart. De scan alleen verklaart dat verschil niet.

Waarom slijtage en klachten niet gelijk oplopen

Als slijtage zo vaak voorkomt zonder klachten, waarom heb jij dan wel pijn op die plek? Het antwoord ligt niet in de mate van slijtage zelf, maar in hoe het lichaam met die plek omgaat: hoeveel belasting het gewricht te verwerken krijgt, hoe de omliggende spieren functioneren, en of er sprake is van compensatie elders in het lichaam.

Twee mensen met vergelijkbare slijtage op een foto kunnen dus heel verschillend functioneren. Dit sluit aan bij het bredere principe dat een afwijking op een scan niet automatisch de oorzaak van een klacht is, zoals beschreven in waarom een afwijking op een scan niet altijd de oorzaak van je pijn is. Slijtage is daarvan een van de meest voorkomende voorbeelden.

Voor rugklachten speelt vaak nog een ander element mee: hoe de heupen bewegen. Lage rugpijn en stijve heupen laat zien hoe beperkte heupmobiliteit kan bijdragen aan rugklachten, los van wat een scan van de rug zelf laat zien.

Wat zie je van slijtage op verschillende scans?

Slijtage is meestal het beste zichtbaar op een röntgenfoto, omdat veranderingen aan bot en gewrichtsranden daar goed op aftekenen. Een MRI kan daarnaast ook veranderingen in tussenwervelschijven en kraakbeen in meer detail tonen. Welke vorm van beeldvorming gebruikt wordt en wat dat precies laat zien, lees je in wat zie je op een röntgenfoto en wat niet?.

Wat je hiermee kunt

Slijtage op een scanverslag is geen reden voor paniek, en ook geen vrijbrief om alles te negeren. Het is een bevinding die past bij een lichaam dat al jaren in gebruik is. De vraag die overblijft is niet hoeveel slijtage er is, maar hoe je lichaam op dit moment functioneert: hoe je beweegt, waar spanning zit en welke belasting je gewrichten goed of minder goed verdragen.

Een bewegingsonderzoek geeft daar meer inzicht in dan het woord “slijtage” alleen ooit kan doen.